Proeftuin verzekeringsfraude en ZSM: toepasbaar voor zorgfraude?

Door beperkte capaciteit bij politie en OM worden zorgfraudezaken niet of na geruime tijd opgepakt. Dit capaciteitsprobleem zal op kort termijn niet opgelost worden, waardoor het zinvol is te kijken of bestaande werkwijzen – zoals de proeftuin verzekeringsfraude en de ZSM-aanpak – kunnen bijdragen aan snellere strafrechtelijke afhandeling van afgeronde zorgfraudedossiers bij zorgverzekeraars.

Proeftuin verzekeringsfraude

In 2017 tekende het Verbond van Verzekeraars, Zorgverzekeraars Nederland, politie en OM een convenant om verzekeringsfraude strafrechtelijk efficiënter aan te pakken. De samenwerking tussen partijen zag er kort geformuleerd als volgt uit: de verzekeringsmaatschappij onderzoekt de toedracht van een fraudedossier. Het dossier wordt vervolgens overgedragen aan het OM die de zaak ter zitting brengt.

Aanvankelijk werd het OM niet-ontvankelijk verklaard omdat het dossier enkel door de verzekeraar was opgesteld. Na een kleine aanpassing (politieverhoor voorafgaand aan zitting) oordeelde het Hof in 2022 dat het OM wél ontvankelijk is, weliswaar met een aantal kanttekeningen maar toch.
In 2023 volgde een veroordeling op basis van dit model: een verdachte kreeg 180 uur taakstraf na onderzoek door de benadeelde verzekeraar en aanvullend politieverhoor.

ZSM-werkwijze

Sinds 2011 wordt ZSM-werkwijze (Zorgvuldig, Snel en Maatwerk) toegepast in Nederland. ZSM wordt ingezet voor de snelle afdoening van relatief eenvoudige strafzaken zoals winkeldiefstal en vernieling. Binnen enkele dagen na aanhouding beoordelen ketenpartners (politie, OM, reclassering, advocatuur) gezamenlijk hoe een zaak het best kan worden afgedaan voor zowel de verdachte als het slachtoffer.

Idealiter gebeurt dit zonder rechter door middel van een strafbeschikking of via mediation. Uiteraard is het mogelijk dat de ketenpartners er gezamenlijk niet uitkomen of dat de zaak toch complexer is dan eerder ingeschat. In dat geval kan de zaak alsnog via het reguliere traject behandeld worden.

Toepassing bij zorgfraude

Zorgfraude is een gecompliceerde vorm van fraude. De voornaamste reden hiervoor is dat er bij zorgfraude sprake is van medische gegevens. Medische gegevens vallen onder het medisch beroepsgeheim en mogen na goedkeuring van de Rechter Commissaris (RC) gebruikt worden in het kader strafrechtelijke vervolging. Een lang en zeer tijdrovend proces. Daarnaast wordt de zorgfraude die in aanmerking komt voor strafrechtelijke vervolging vaker gepleegd door ondernemingen die gebruik maken van schijnconstructies en complexe bedrijfsstructuren.

Wellicht kan de proeftuin de knelpunten van het medisch beroepsgeheim in een ander licht stellen. Onder strikte voorwaarden mogen verzekeraars medische gegevens in het fraudeonderzoek gebruiken. Interessant is hoe het Hof tegen een zorgfraudeonderzoek aan zou kijken waarbij dergelijke gegevens zijn verwerkt. Zou een RC na beoordeling van het dossier ook goedkeuring mogen geven?

Bovenstaande vraagstukken maken duidelijk dat volledige toepassing niet realistisch en voor nu nog te ambitieus is, maar ZSM- en proeftuinprincipes bieden waardevolle elementen voor een effectievere afhandeling van zorgfraudedossiers. Zo laat ZSM zien dat een snelle afhandeling middels een strafbeschikking tot de mogelijkheden behoort. En de proeftuin toont aan dat publiek- private samenwerking functioneert, uiteraard met inachtneming van de juridische kaders door het Hof bepaald.

Mijns inziens het verkennen waard!